Donostiako Udalaren Musika eta Dantza Eskola

rock

ROCK ISTORIOAK (8)

MOD MUGIMENDUA

Mod mugimendua 1950. hamarkada bukaeran sortu zen Londresen (Ingalaterra) eta 60, hamarkadan gailurra ukitu zuen. gazte iraultzaren ezaugarria izan zen sofistikazioa: modan (neurrira egindako jantziekin), Scooter motorrak gustokoak zuten, musikan hainbat estilo topo egin zuten: (Miles Davis eta Jazz Berria be-bop, cool, «modern jazz»)-,  soul,  ska , beat musika britaniarra, rhythm and bluesgarage rock estatubatuarra eta kanadiarra.

“Revival mod” Britania Haundian 1970. hamarkadaren bukaeran (Paul Weller eta bere banda, The Jam) nahasten zen punk, rhythm and blues eta The Kinks edo The Who soinuekin); jarraian Estatu Batuetan “revival mod”  1980 hamarkadan izan zen, batez ere, California hegoaldean.​

SMALL FACES

The Who taldearekin batera Mod Mugimenduaren ordezkariak izan ziren: Otis Redding inspirazio bezala hartuta, psikodeliaraino eboluzionatuz.

DUSTY SPRINGFIELD

“Swinging London-eko” hainbat musika taldeen partaide izan zen. Bere estilo elegantea sortu zen soul (Motown estilokoa) eta pop konbinatuz. Peggy Lee, jazz kantariaren eragina jaso zuen ere. Bere ibilbidea berrindartu zen Pet Shop Boys taldearen Neil Tennant-ekin dueto batean abestu zuenean, “What Have I Done to Deserve This?”

THE WALKER BROTHERS

Estatubatuarrak ziren baina arrakasta Britania Haundian jaso zuten Burt Bacharach-en  “Make It Easy on Yourself” bertsio batekin. Scott Walker, baritono ahotsarekin eta taldeko bakarlaria nabarmendu zen musikari eta produktore bezala. Asko mirestu zuten artista moduan. Besteak beste, David Bowie, Nick Cave, Thom Yorke (Radiohead).

ABESTIAK

“Making Time”, The Creation, 1966

“The look of Love”, Bacharach, Davis, 1967

“Itchycoo Park, Small Faces”, 1967

“Son of a Preacher Man”, Dusty Springfield, 1969

“It’s Raining Today”, Scott Walker, 1969

ROCK ISTORIOAK (7)

HIRUROGEIGARREN HAMARKADA ETA BRITANIAR ROCK TALDEAK

Swinging London” (“modan”) moda eta kultur mugimendua LKondon-en sortu zen 1960. hamarkadan. Mundu gerra ondoko murrizketa garaien ondoren, baikor eta hedonista azaleratzen den iraultza kulturalaren lekukoa da.

Britainia Haundia bihurtu zen musikaren burua, bere alde hizkuntza berdinarekin jokatzen zuelako rock kontutan. Eta bere eraginaren indarrez sortu ziren rock taldeak  ondorengo rock talden aziak izan ziren: The Beatles, The Rolling Stones, The Who, The Kinks.

THE BEATLES

1961. urtean sortua zen eta hamar urtez jarraitu zuen. Hamahiru bilduma eta 22 singles grabatu zituzten. Musikaren historian eragin haundia izan zuen. Musikan heldutasunera iristen ziren neurrian, bere estilora beste musiketako printzeak eransten zioten: country, folk, psikodelia, musika klasikoa eta musika indiarra. Abesti asko eta onak konposatu zituzten, nahitaezko erreferentzia direnak gaur egungo herri musika kantutegian.

THE ROLLING STONES

Bere estiloa eratu zen Muddy Waters-en blues eta Chuck Berryren rock-a nahastean. Bere kontzertu zuzenetan haunditzen ziren. Gaur egungo denbora gehien irauten den  rock musika taldea da, berrogeita hamar urte baino gehiago.

THE KINKS

Ez zuten izan arrakastarik Estatu Batuetan bere kantak oso errotutak zeudelako bere jaioterrian. Batzutan ere, ihes egin zieten merkatal arrakastasu formuletara eta beste estiloetan lan egin zuten (music hall eta rock opera). Baina bere oinordeko haundiena izan zen utzi zuen eragina  PUNK eta HEAVY METAL garapenan ( Ramones, The Clash, The Pretenders-ek haien eragina jaso zuten).

 THE WHO

Bere abestien hitzak frustrazioari buruzkoak, musikalki ere akorde eta soinungogorak erabiltzen zituzten. Horrela bere amorrua eta jarrera menderakaitza gazte ez ulertuarena azaltzen zuen, geroko punk mugimenduan (1977. urtean sortua) bezala, honen aitzindariak bihurtutak. Rcok Operako aitzindariak izan ziren ere (“Tommy”).

ABESTIA

“In my life”, Rubber Soul, 1965 (The Beatles)

“Connection, Between the Buttons, 1967 (The Rolling Stones)

“You Really Got Me” (The Kinks, 1964)

“My Generation” (The Who, 1965

“Something”, Abbey Road (The Beatles, 1969)

“I Got The Blues”, Sticky Fingers (The Rolling Stones, 1971)

“Lola”, Lola Versus Powerman and the Moneyground Part One (The Kinks, 1970)

“Pinball Wizard”, Tommy (The Who, 1969)

TODO LO HE VISTO, DE TODO ME ACUERDO

Rafael Berrio (San Sebastián, 1964-2020)

Rafa Berrio

“Niño futuro” azken diska izan zen. Eta beste bat prestatzen ari zen heriotza bila etorri denean. Proiektu berrian bilduma kanta artean bost abesti berriak eskeini behar zituen. 

 Joserra Senperenak, musikari eta laguna, berria eman zuen. Inork baino hobeto lekuko eta ordezkari bezala ozen esateko Rafa Berrio NOR zen eta ZER egin zuen.  

“Bera bezalako sortzailerik ez zegoen. Bai letrak bai melodiak apartekoak ziren. Publikoak azpimarratzen zituen abestien letrak, baina pare-parekoak ziren bere melodiak. Eta batez ere, biok lan egindako disketan, 1971 eta Diarios. Eta publikoak ez du erreparatu bere ahotsean : harrigarria. Bakarra zen Donostian eta Estatuan”, zion Senperenak “Noticias de Gipuzkoa” egunkarian egun gutxi direla.

 “UHF” eta “Deriva” rock taldeko eta 80 hamarkadako rock mugimendutik , “ Amor A Traición” proiektura pasa zen,  Donosti Sound  90. hamarkadako taldeei inspiraziotzat izan zen (Le Mans, Family y La Buena Vida).

Bakarlari bezala, bere letrak oso onak ziren, kanta frantzieran eta Lou Reed-en eraginaz. “Dena naturaltasunez ateratzen zen berarekin eta batez ere punteriarekin. Mingarria izateraino”  Fernando Navarrok “El País”. artikuluan zioen.

Kanta honetan, bizitzaren ikuspuntua azaltzen digu.

 
“Mis ayeres muertos” (2015)
Las viejas ciudades
donde es grato vivir
La umbría de los parques
bajo el cielo de abril
Las calles fulgurantes
y el despoblado yerto
Todo lo he visto, de todo me acuerdo.

Los dones de la infancia,
el mármol y la cruz,
el vino y las rosas
de la plenitud.
Las lindes del edén
y las lindes del infierno,
Todo lo he visto, de todo me acuerdo.

Los campos sembrados,
la flor del girasol,
los altos campanarios,
el humano tesón.
La guerra y la paz,
lo efímero y lo eterno.
Todo lo he visto, de todo me acuerdo,
en mis ojos yacen mis ayeres muertos.

El genio y la locura
bajo el arco triunfal,
las caras del horror
y la gran bacanal.
Los amores tardíos
y el sol del invierno.
Todo lo he visto, de todo me acuerdo.

Las anchas alamedas,
los puertos de ultramar,
las perseidas en el cielo
de la noche elemental.
Naufragios y odiseas
en el trance de los sueños
Todo lo he visto, de todo me acuerdo.

La ternura de los cuerpos,
la gracia de vivir,
los senos desnudos
de la meretriz
El loto en el fango
y la orquídea en el desierto.
Todo lo he visto, de todo me acuerdo.
En mis ojos yacen mis ayeres muertos.

Las viejas ciudades

donde es grato vivir

La umbría de los parques

bajo el cielo de abril

Las calles fulgurantes

y el despoblado yerto

Todo lo he visto, de todo me acuerdo.

Los dones de la infancia,

el mármol y la cruz,

el vino y las rosas

de la plenitud.

Las lindes del edén

y las lindes del infierno,

Todo lo he visto, de todo me acuerdo.

Los campos sembrados,

la flor del girasol,

los altos campanarios,

el humano tesón.

La guerra y la paz,

lo efímero y lo eterno.

Todo lo he visto, de todo me acuerdo,

en mis ojos yacen mis ayeres muertos.

El genio y la locura

bajo el arco triunfal,

las caras del horror

y la gran bacanal.

Los amores tardíos

y el sol del invierno.

Todo lo he visto, de todo me acuerdo.

Las anchas alamedas,

los puertos de ultramar,

las perseidas en el cielo

de la noche elemental.

Naufragios y odiseas

en el trance de los sueños

Todo lo he visto, de todo me acuerdo.

La ternura de los cuerpos,

la gracia de vivir,

los senos desnudos

de la meretriz

El loto en el fango

y la orquídea en el desierto.

Todo lo he visto, de todo me acuerdo.

En mis ojos yacen mis ayeres muertos.


ROCK ISTORIOAK (6)

MOTOWN RECORDS, SOUL-AREN ZIGILUA

“Motown Records” Berry Gordy konpositoreak Detroit-en sortu zuen. “Hitsville” eraikinean, euskeratuz, “Abesti Arrakastatsuen Etxea”-n.  Izena berak zioen bezala, ukitzen zuen abestia “hit” bihurtzen zuen. Garai haietan The Beatles Estatu Batuetan gira batean zeuden eta bata bestearekin burrukan rock musikak bultzada haundia jaso zuen.

Motown soinua

Soul musika honek estilo propioa bazuen: egitura aldetik, “galdera-erantzuna” egitura gospel-ean bezala eta instrumentazio aldetik, pandereta gehi danborrak eta baxua geruza  berezia ematen zioten soinuari. Estudioan “The Funk Brothers” instrumentuen grabaketa egiten zuten 

eta produktore eta konpositore talde batek  “Holland-Dozier-Holland” ekipo bezala.

Hainbat artista atera ziren bere estudioetatik: Mickael Jackson, The Primettes (gero The Supremes izan zirenak), Diana Ross, Stevie Wonder, besteak beste.The Beatles musika taldeak bertsionatu zituzten Motown hits batzu. Hona hemen batzu: “Please Mr. Postman” (The Marveletes), “You’ve Really Got A Hold on Me” (The Miracles), Money (That’s What I Want ) (Barrett Strong).

ABESTIAK

“Do You Love Me?” Berry Gordy, 1962

“Dancing In The Street” Martha and the Vandellas, 1964

“You Can’t Hurry Love” The Supremes, 1966

“ I Want You Back” The Jackson 5, 1969

“Superstition” Stevie Wonder, 1972

ROCK ISTORIOAK (5)

…SOUL, SOUL, SOUL…

Rockarekin batera eta blues eta golspelaren fusiotik soul-a sortu zen. 

Garai berriak ziren eta arrazakeriagatik baztertuen hotsa bihurtu zen borroka abestien bidez. ”Freedom Highway” (The Staple Singers) edo “A Change Is Gonna Come” (Sam Cooke) bihurtu zien himnoak  Martin Luther King-en jarraitzaileentzat eta eskubide zibilen aldeko mugimendurako.

“A Change Is Gonna Come” (Sam Cooke) bihurtu zien himnoak  Martin Luther King-en jarraitzaileentzat eta eskubide zibilen aldeko mugimendurako.

Ray Charles eta Sam Cooke aitzindariak eta bere atzetik Etta James, Jackie Wilson, Solomon Burke, Wilson Pickett, James Brown, Curtis Mayfield jarraitu zien.

Stax (Memphis), Motown (Detroit) eta Atlantic Records diskografikak soul abeslari onenekin lan egiten zuten: Marvin Gaye, Otis Redding eta Ray Charles.

Baina soul-aren ahotsa zen  Aretha Franklin, “lady Soul”.

Gurasoak ziren baptista eleizako apaiza eta gospel abeslaria. Aitaren sermoi eta amaren koruen artean hazitu zen.

 Eleizan hasi zen abesten aitaren elizan.

Aretha Franklinengan batzen dira soul,  jazz, gospel eta pop, sortuz estilo propioa.

I’ve never loved a man” bilduma 1967. urtean argitaratu zen eta honen arrakastak igo zuten goraino, “Soul Erregina” ezizenarekin betirako. “Respect” single-arekin bi grammy sari lortu zuen eta arrazakeriaren kontra eta beltzen eskubideen aldeko mugimenduetako abestia bihurtu zen. los derechos de los negros y en contra del racismo.

Urte zail ondoren,  1980.urtean “The Blues Brothers” pelikulan parte hartu zuen, “Think” abestiarekin, utzi egin zien soinu bandarako. Eta “guest starring” moduan azaldu zenez, gazte jendearen artean ezagutu zuten Aretha Franklin, bere karrerari haize berriak eta indar emanez

ABESTIAK

“I’ve Got a Woman” (Ray Charles, 1954).

“Please, please, please” (James Brown, 1956).

“You Send Me” (Sam Cooke, 1957).

“Cry To Me” (Solomon Burke, 1964).

“In the Midnight Hour” (Wilson Pickett, 1965).

“I Never Loved a Man” (Aretha Franklin, 1967).

“I’d Rather Go Blind (Etta James, 1968).

Informazio gehiago: It’s only rock and roll, una historia del rock ilustrada. Ed. Lunwerg, D.L. 2017

ROCK ISTORIOAK (4)

ROCK PRINTZEAK

Chuck Berry, Buddy Holly, Eddie Cochran

Chuck Berryk 30 urte eta beltza izanik bi aurkari zituen aurrean arrakasta eskuratzeko. Baina bere matxino jarrera, abestien letrak eta gitarra riff-ak rock-aren oinarriak erakiki zituzten. Jo eta dantza egiten zuen (“ahata pausoa” famatu egin zuena kopiatu zuen Angus Young-ek, AC/DCko gitarrajolea).

Chess Records zigiluarekin grabatu zuen (blues zigilu honetan besteak beste Muddy Waters eta Etta Jamesek grabatu zuten).

Rock eragile izan zen bere jarraitzaile izanik Elvis Presley, The Kinks, The Beatles, The Rolling Stones, The Beach Boys y Bruce Springsteen.

Buddy Holly eta Eddie Cochran, istripuz gazte hil ziren. Biek gustokoa zituzten teknika, instrumentuak, grabaketa, moldaketak.

Buddy Hollyk ahots joku eta melodiak egiten zituen eta eragina izan zutenak pop musikariengan, The Beatles, The Kinks, The Hollies, The Rolling Stones bezala. Bob Dylan, Elvis Costello eta Richard Hawleyrengan eragina izan zuen ere. Bere aurkikuntza izan zen rock bandaren egitura: bi gitarra, baxu bat eta bateria bat.

Eddie Cochranek Elvis entzun eta gero aldatu zuen country-a rock-aren ordez.  The Beatles, The Sex Pistols, Stray Cats musikari britaniarrentzat idolo bat izan zen.

ABESTIAK

“Maybellene” 1955.

“Johnny B. Goode” 1958

“That’ll Be the Day” 1957

“Everyday” 1958

“Summertime Blues” 1958

“C’mon Everybody” 1958

“Somethin’ Else” 1959

Informazio gehiago: It’s only rock and roll, una historia del rock ilustrada. Ed. Lunwerg, D.L. 2017

ROCK ISTORIOAK (3)

ROCK ERREGE-ERREGINAK

Elvis Presley-engan amerikar bi tradizioak batzen ziren. Bere ahotsa eta bere mugimenduen naturaltasunak arrakastara eraman zuten “Rock-aren Errege” bezala ezagutzera. Baina famarekin batera, merkatu eta industria diskografikoaren presioengatik, moldatu zuten artista beta pertsonai batean bihurtu zuten. Soldaduskatik itzultzean 1958. urtean, bere itxura aldatuerazi zioten, eta ”mutil zuri eta abertzalea”-k gaztediaren eredu, hasi zen pelikulak eta diska eta diska (mila milioi) saltzen.

Bazeuden ere erreginak:: Janis Martin eta Wanda Jackson.

Janis Martin 15 urtekin RCA diskografikarekin sinatu zuen kontratua, baina urte bat geroago bertan behera geratu zen despedidtu zutelako (haurdun geratu baitzen). Eta 1960.urtean beste aukera eskeini ziotenean, senarrak etxean gelditzeko esan, eta berak hala egin zuen.

Wanda Jackson bere belaunaldiko “rockabilly” -ena zen: Elvis Presley, Buddy Holly eta Jerry Lee Lewis.ekin partekatu zituen eskenatokiak. Eta nahiz eta  Capitol Records-eko produktorearen iritzia zen emakumezkoan ez zutela diskarik saltzen, “Let’s Have a Party” abestiarekin 1958.urtean arrakasta lortu zuen.

ABESTIAK

“Mistery train” (1955)

“Heartbreak hotel”  (1956)

“Ooby Dooby” (1956)

“My Boy Elvis”“My Boy Elvis” (1956)

“Mean, mean, mean” (1958)

“Right or Wrong” (1961)

“Funnel of Love” (1961)

ROCK ISTORIOAK (2)

AINTZINDARIAK

Garai berean topo eginez, afroamerikar eta ingeles herri musikatik hainbat estilo garatu ziren (rhythm and blues, blues, country, jazz, swing, folk, bop, gospel, boogie-woogie). Iturri hauetatik rock aintzindari hauek kaleratu ziren (Fats Domino, Sister Rosetta Tharpe, Elvis Presley, Big Mama Thornton, Bill Haley & His Comets, The Everly Brothers, Chuck Berry, Little Richard, Jerry Lee Lewis).

Hemen bi azalduko ditugu: Sister Rosetta Tharpe eta Fats Domino.

Sister Rosetta Harpe rock soinu ezaugarriaren aintzindaritzat hartzen da. Berrogei hamarkadan gospel abeslaria gitarra elektrikoa laguntzen zena zen, eEta geroztik hainbat musikariengan eragina izan zuen ere (besteak beste, Little Richard, Chuck Berry eta Elvis Presley).

Fats Dominok zubiarena egin zuen rhythm and blues etael rock and roll. Boogie-woogie erritmoak eta bere konposaketak rock estandarrak bihurtu ziren . Bere kanta moldaketak landu zituztenen artean John Lennon, Led Zeppelin edo Keith Richards. 

ABESTIAK

“The Fat Man” (Fats Domino, 1949).

“Rocket 88” (Jackie Brenston and His Delta Cats, 1951)

“Hound Dog” (Big Mama Thornton, 1953)

“Rock Around the Clock” (Bill Haley & His Comets, 1954)

“That’s All Right, Mama” (Elvis Presley & The Blue Moon Boys, 1954)

Informazio gehiago: It’s only rock and roll, una historia del rock ilustrada. Ed. Lunwerg, D.L. 2017

ROCK ISTORIOAK (1)

ROCK-AREN AURRETIK

Estatu Batuetako herri-musika sortu zen afrikar eta ingeles musika nahasketatik. Honek hartu zituen forma, estilo eta genero desberdinak (jazz, big band, blues, folk, country eta swing). 

“Jazz erreginak” —Billie Holiday, Ella Fitzgerald, Sarah Vaughan— aintzindarien lekuko hartu zuten (Ma Rainey, Bessie Smith, Josephine Baker, Ethel Waters). Eta gerora begira, bihurtu ziren “influencers” beste artistentzat (Frank Sinatra, Joni Mitchell, Janis Joplin, Amy Winehouse…).

Abestutako kantak ziren “Great American Songbook-a”, “Tin Pan Alley”-k bultzatutako ikuskizunetan bai Broadway bai Hollywood-en. Musika mugimendu hau New York-en hasi zen XIX. mendearen bukaeran eta XX.aren hasieran, eta osatuta zegoen hainbat bproduktore eta musikariengatik (besteak beste, George Gershwin, Ira Gershwin, Jerome Kern, Andy Razaf, Doroty Fields, Irving Berlin, Hoagy Carmichael eta Cole Porter). Idatzitako antzerki musikaleetatik, batzu Broadway-en antzesten ziren eta beste batzu Hollywood-en filmatzen ziren ere. 

ABESTIAK

“Embraceable you” (George Gershwin, 1928)

“Let’s Do It, Let’s Fall in Love” (Cole Porter, 1928)

“Nobody Knows You When You’re Down and Out” (Jimmy Cox, Bessie Smith, 1929)

“Strange Fruit” (Billie Holiday, 1939)

“It’s Only a Paper Moon” (Arlen/Harburg/Rose), (Ella Fitzgerald & The Delta Rhythm Boys, 1945)

“It’s Magic”(Styne/Cahn), (Sarah Vaughan, 1948)

Informazio gehiago: It’s only rock and roll, una historia del rock ilustrada. Ed. Lunwerg, D.L. 2017

http://www.euskadi.net/liburubila

  • La colección de rollos “Casado García-Sampedro”, en una nueva publcación 2020/10/20
    Cómo citar: Martí-Martínez, Cristina. Rollos españoles en tierras americanas: la colección “Casado García-Sampedro”. Esther Burgos Bordonau. Idea Música, 2020. 122 págs. ISBN: 978-84-120086-8-5. Desde el año pasado, la Facultad de Ciencias de la Documentación de la Universidad Complutense de Madrid está mostrando especial interés en las colecciones de rollos de pianola. En marzo se presentó […]
    Papeles de Música
  • Publicada la primera monografía en castellano sobre Documentación Musical 2020/06/10
    Estoy muy feliz y orgullosa de contaros hoy que la Universitat Oberta de Catalunya y El Profesional de la Información acaban de publicar mi libro Documentación musical, en la colección EPI Scholar dirigida por Javier Guallar. Ya está disponible en la Editorial UOC (y muy pronto en su red de distribuidores y a través de […]
    Papeles de Música
  • Ciclo Corselli en Palacio, de la Fundación Juan March
    La Fundación Juan March propone, en tres conciertos, un ciclo dedicado a una de las personalidades más destacadas de la vida musical española en las décadas centrales del siglo XVIII, Francesco Corselli (1705-1778). Miércoles 4, 11 y 18 de noviembre a las 18,30 h. Se podrán seguir de forma exclusivamente digital en el Canal March […]
  • La violinista María Dueñas, Premio ‘El Ojo Crítico’ de RNE de Música Clásica
    El Premio ‘El Ojo Crítico’ de RNE de Música Clásica ha recaído en la violinista María Dueñas, de 18 años, “por haber consolidado una carrera internacional y versátil en muy poco tiempo.  El 6 de noviembre actuará con la Orquesta Sinfónica RTVE en el primer concierto del Ciclo de Jóvenes Músicos interpretando a Beethoven. La […]